Κυριακή των Βαΐων

Σύμφωνα με το χριστιανικό εορτολόγιο καθιερώθηκε να ονομάζεται Κυριακή των Βαΐων, ή Κυριακή του Λαζάρου, ή Κυριακή Βαϊοφόρος, η προηγούμενη Κυριακή της εορτής της Ανάστασης.

Από την Κυριακή των Βαΐων αρχίζει ουσιαστικά η Μεγάλη Εβδομάδα ή Εβδομάδα των Παθών. Κατά την ημέρα αυτή εορτάζεται η ανάμνηση της θριαμβικής εισόδου του Ιησού Χριστού στα Ιεροσόλυμα όπου, κατά τους συγγραφείς των Ιερών Ευαγγελίων, οι Ιουδαίοι τον υποδέχθηκαν κρατώντας βάια ή βάγια (κλάδους φοινίκων) και απλώνοντας στο έδαφος τα φορέματά τους ζητωκραύγαζαν «Ωσαννά, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».

Εορτασμός

Κατά τους πρώτους αιώνες του Χριστιανισμού η εορτή της ανάμνησης αυτής τελούταν μαζί με την ανάσταση του Λαζάρου που αργότερα η δεύτερη μετατέθηκε κατά μία ημέρα πριν και ονομαστικέ Σάββατο του Λαζάρου.

Σήμερα η Κυριακή αυτή τόσο στην Ανατολική όσο και στη Δυτική Εκκλησία θεωρείται ως αρχή των Αγίων Παθών. Παρά το χαρμόσυνο χαρακτήρα της, αρχικά η κατάλυση ψαριών, λαδιού και κρασιού την ημέρα αυτή θεωρήθηκαν ασυμβίβαστα προς την ιερότητα της Μεγάλης Εβδομάδας και της ακολουθούμενης νηστείας, (Μεγάλη Τεσσαρακοστή), προσαρμόζοντας αυτή ανάλογα.
Η παραπάνω ανάμνηση τιμάται ιδιαίτερα με εξέχουσα υμνολογία και μεγαλοπρεπή λειτουργία στο τέλος της οποίας διανέμονται βάγια που έχουν προηγουμένως ευλογηθεί κατά την ακολουθία του όρθρου.

Έθιμα αναπαράστασης

Σημειώνεται ότι στις πρώτες εκκλησίες εορτάζονταν η μνήμη αυτή με αναπαράσταση του γεγονότος. Συγκεκριμένα στους Αγίους Τόπους κατά τον 4ο αιώνα ο επίσκοπος ξεκινώντας με πομπή από το Όρος των Ελαιών εισέρχονταν στα Ιεροσόλυμα επί «πώλου όνου» περιστοιχιζόμενος από τον κλήρο ενώ οι πιστοί προπορεύονταν κρατώντας κλάδους φοινίκων.

Στους δε βυζαντινούς χρόνους τελούνταν ο λεγόμενος «περίπατος του Αυτοκράτορα» όπου η πομπή ξεκινούσε από τα ανάκτορα στην οποία συμμετείχε ο αυτοκράτορας κρατώντας την εικόνα του Χριστού πλαισιωμένος από το ιερατείο όπου και κατέληγε στην Αγιά Σοφιά. Της αυτοκρατορικής αυτής πομπής προηγούνταν ο λαμπαδάριος ο οποίος έψελνε «Εξέλθατε έθνη και θεώσασθε σήμερον τον βασιλέα των ουρανών…».

Σύμφωνα με την μαρτυρία του Βαλσαμώνα στο τέλος της εορτής αυτής ο μεν Αυτοκράτορας διένειμε ιδιόχειρα βάγια και σταυρούς, ο δε Πατριάρχης κεριά για την Μεγάλη Εβδομάδα.

Το βυζαντινό αυτό έθιμο παρέλαβαν και τηρούσαν με ευλάβεια και οι Τσάροι της Ρωσίας τους οποίους ακολουθούσε ο κλήρος ξεκινώντας από το Κρεμλίνο και καταλήγοντας στον μητροπολιτικό ναό. Στην Ελλάδα και στην Κύπρο αντί αυτών διατηρείται μόνο η διανομή των βαγιών από τους ιερουργούς των εκκλησιών.

Κατά τον Μεσαίωνα στη Δυτική Εκκλησία υπήρξε ένα περίεργο έθιμο όπου μέσα στην εκκλησία περιαγόταν όνος επί του οποίου φέρονταν ομοίωμα του Χριστού.

Τελετουργία

Κατά την λειτουργική τελετουργία, την Κυριακή των Βαΐων τελείται η Θεία Λειτουργία του Χρυσοστόμου

Σημειώσεις

Η Κυριακή των Βαΐων στην πραγματικότητα δεν συναριθμείται στη Μεγάλη Εβδομάδα, δεδομένου ότι κατά τον χριστιανισμό πρώτη ημέρα της Εβδομάδας είναι η Δευτέρα. Καθιερώθηκε όμως να συναριθμείται λατρευτικά από το γεγονός ότι στις ορθόδοξες εκκλησίες, κατά τον εσπερινό της Κυριακής αυτής, τελείται η ακολουθία του Νυμφίου, αν και ανάγεται στον όρθρο της Μεγάλης Δευτέρας.

Η Ανάσταση του Λαζάρου

Το Σάββατο πριν τη Μεγάλη Εβδομάδα, είναι αφιερωμένο από την Εκκλησία μας, στην Ανάσταση του Λαζάρου. Το θαύμα αυτό είναι το τρίτο θαύμα ανάστασης που είχε κάνει ο Ιησούς Χριστός. Πριν από το Λάζαρο, είχε αναστήσει την κόρη του Ιαείρου και το γιο της χήρας στην πόλη Ναΐν. Όπως μας αναφέρει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, όταν ο Λάζαρος αρρώστησε βαριά, οι αδερφές του Μαρία και Μάρθα, ενημέρωσαν το Χριστό για την ασθένεια του Λαζάρου και του ζήτησαν να έρθει όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ώστε να προλάβει τον αδερφό τους ζωντανό.

Ο Ιησούς βρισκόταν μακριά και όταν έφτασε στη Βηθανία, όπου κατοικούσε ο Λάζαρος, ο τελευταίος είχε ήδη πεθάνει εδώ και τέσσερις μέρες. Είχε δε ταφεί, όπως συνηθιζόταν εκείνα τα χρόνια, σε μια σπηλιά, η οποία έκλεινε με μια μεγάλη πέτρα. Ο Χριστός οδηγήθηκε από τη Μάρθα στον τάφο του Λαζάρου και ζήτησε να βγάλουν την πέτρα που έφραζε την είσοδο της σπηλιάς. Στη συνέχεια προσευχήθηκε στον Πατέρα Του λέγοντας : « Πάτερ, ευχαριστώ σοι ότι ήκουσάς μου. Εγώ δε ήδειν ότι πάντοτέ μου ακούεις αλλά δια τον όχλον τον παρεστώτα είπον, ίνα πιστεύσωσιν ότι συ με απέστειλας ». Κατόπιν φώναξε : « Λάζαρε δεύρο έξω ». Και έτσι έγινε, ο αναστημένος Λάζαρος πρόβαλε στην είσοδο της σπηλιάς και περπάτησε προς τον Ιησού.Για τρίτη φορά ο Χριστός μας, είχε κάνει το υπέρτατο θαύμα, επανέφερε στη ζωή κάποιο νεκρό, διδάσκοντάς μας ότι ο θάνατος δεν είναι το τέλος αλλά η μετάβαση στη ζωή την αιώνιον και δίνοντάς μας έτσι μια πρόγευση για το τι θα συμβεί στη Δευτέρα Παρουσία.

Ο Λάζαρος μετά την Ανάσταση του κυνηγήθηκε από τους Αρχιερείς οι οποίοι αποσκοπούσαν στο θάνατό του, επειδή όποιος το συναντούσε πίστευε στο Χριστό. Για να γλιτώσει από τη μανία τους, κατέφυγε στην Κύπρο όπου και χειροτονήθηκε Επίσκοπος Κιτίου από τους Αποστόλους. Το 63 μ.Χ. εκοιμήθη για δεύτερη φορά στον τόπο χειροτονίας του. Το Άγιο λείψανό του μεταφέρθηκε στην Πόλη από τον αυτοκράτορα Λέοντα και τοποθετήθηκε στον ομώνυμο ( Λαζάρου ) ναό που χτίστηκε προς τιμή του Αγίου. Στον ίδιο ναό βρίσκεται μέχρι και σήμερα. …και κάπως έτσι μπαίνουμε σιγά σιγά στο κλίμα των άγιων αυτών ημερών, στην Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα. Καλή Ανάσταση και Καλό Πάσχα σε όλες και σε όλους.